Van fabriek naar bouwplaats: hoe werkt modulaire woningbouw eigenlijk?

In ons vorige artikel stelden we een belangrijke vraag: kunnen we de komende jaren voldoende woningen realiseren met de manier waarop we vandaag bouwen?

De woningbouwopgave is groot. Tegelijkertijd staan tijd, capaciteit, kosten en beschikbare vakmensen steeds meer onder druk. Een van de ontwikkelingen die daarom steeds vaker wordt genoemd, is industrieel en modulair bouwen.

Maar wat betekent dat eigenlijk? Wat gebeurt er in een fabriek? Wat gebeurt er nog op de bouwplaats? En hoe verschilt een modulaire woning van een traditioneel gebouwde woning?

Tijd om hier eens verder in te duiken.

Modulaire woningbouw begint niet in de fabriek

Misschien wel een van de grootste misverstanden over modulair bouwen is dat het vooral gaat om wat er in de fabriek gebeurt. In werkelijkheid begint het proces veel eerder. Een goede modulaire woning vraagt namelijk om een andere manier van ontwerpen en voorbereiden. Waar bij traditionele bouw veel onderdelen tijdens het proces op de bouwplaats worden afgestemd, worden bij modulaire bouw veel keuzes eerder in het proces gemaakt.

Ontwerp, constructie, installaties, materialen, logistiek en montage moeten vanaf het begin goed op elkaar aansluiten.

En juist daar zit een belangrijk voordeel.

Van losse werkzaamheden naar één georganiseerd proces

Bij traditionele bouw vinden veel verschillende werkzaamheden na elkaar en op locatie plaats. Een fundering wordt gemaakt. Daarna volgt de constructie. Vervolgens komen wanden, installaties, gevels, afwerking en allerlei andere werkzaamheden.

Bij modulaire woningbouw verschuift een groot deel van deze werkzaamheden naar de fabriek. Daar wordt een complete woningmodule opgebouwd. Niet alleen de constructie, maar ook bijvoorbeeld:

• vloeren;
• wanden;
• installaties;
• kozijnen;
• gevelafwerking;
• badkamer;
• keuken;
• verschillende onderdelen van de binnenafwerking.

Het grote verschil?

Veel meer werkzaamheden vinden plaats voordat de module überhaupt op de bouwplaats aankomt.

De fabriek als gecontroleerde bouwplaats

Een fabriek klinkt misschien heel anders dan een bouwplaats. Maar in feite gebeuren veel dezelfde werkzaamheden. Het verschil zit vooral in de omstandigheden. Een fabriek heeft geen last van regen, wind of vorst. Materialen hoeven minder vaak tijdelijk buiten te worden opgeslagen. Werkplekken kunnen permanent worden ingericht en productiestappen kunnen steeds verder worden geoptimaliseerd.

Ook kwaliteitscontroles worden onderdeel van het productieproces.

Dat zorgt voor een belangrijk verschil:

Je hoeft niet alleen achteraf te controleren of iets goed is gegaan. Je kunt het proces vooraf zo organiseren dat de kans op fouten kleiner wordt.

Dat is precies waar industrialisatie interessant wordt.

Prefab is niet hetzelfde als modulair

Toch nog even een klein stapje terug. De termen prefab en modulair bouwen worden regelmatig door elkaar gebruikt. Begrijpelijk, want beide bouwmethodes maken gebruik van productie buiten de bouwplaats. Toch is er een belangrijk verschil.

Prefab staat voor prefabricated: onderdelen van een gebouw worden vooraf in een fabriek of werkplaats gemaakt en vervolgens naar de bouwplaats gebracht. Denk bijvoorbeeld aan prefab wanden, vloeren, daken of gevels. Op de bouwplaats worden deze onderdelen vervolgens samengevoegd tot een woning of gebouw.

Bij modulair bouwen gaat dat een stap verder. Daarbij wordt niet alleen een los onderdeel vooraf geproduceerd, maar wordt een complete driedimensionale module in de fabriek gebouwd. Zo’n module kan al voorzien zijn van bijvoorbeeld wanden, vloeren, installaties, kozijnen, badkamer en keuken. Vervolgens worden de complete modules naar de bouwplaats vervoerd en daar samengevoegd tot één woning of gebouw.

Kort gezegd: Prefab is een onderdeel vooraf maken. Modulair is een complete ruimte vooraf maken.

Modulair bouwen is daarmee eigenlijk een vorm van prefab bouwen, maar prefab bouwen is niet automatisch modulair bouwen.

En juist dat verschil is belangrijk wanneer we praten over de toekomst van industrieel bouwen. Hoe meer werkzaamheden al in een gecontroleerde omgeving kunnen plaatsvinden, hoe groter de mogelijkheden om productie, kwaliteit, logistiek en montage als één integraal proces te organiseren.

Maar wordt dan iedere woning hetzelfde?

Nee! En dat is misschien wel het grootste misverstand rondom modulaire woningbouw. Modulair bouwen betekent niet automatisch dat je een straat vol identieke woningen krijgt. Het betekent vooral dat je slim omgaat met herhaling en standaardisatie.

Je kunt werken met verschillende woningtypen, maatvoeringen, gevels, indelingen en afwerkingen. De kunst is om te bepalen:

Waar levert standaardisatie voordeel op en waar is maatwerk nodig?

Standaardiseren waar het kan. Variëren waar het moet.

Dat principe is essentieel voor goede modulaire woningbouw. Een constructie, constructieve maat, bouwmethode of detail kan bijvoorbeeld worden gestandaardiseerd omdat dit efficiëntie oplevert. Maar de uitstraling van een woning kan juist worden afgestemd op de omgeving.

Een starterswoning vraagt iets anders dan een 2^1 kapwoning of seniorenwoning. Een binnenstedelijke ontwikkeling stelt andere eisen dan een nieuwe woonwijk aan de rand van een dorp. Modulair bouwen moet daarom niet leiden tot minder mogelijkheden.

Het moet leiden tot slimmer omgaan met mogelijkheden.

En wat gebeurt er dan nog op de bouwplaats?

Het liefst zo min mogelijk. Een modulaire woning komt niet volledig zelfstandig uit de fabriek rollen en wordt vervolgens zonder verdere werkzaamheden neergezet. De bouwplaats blijft nog steeds ook een belangrijk onderdeel van het proces.

De fundering en infrastructuur worden voorbereid. Modules worden aangevoerd en geplaatst. Modules worden gekoppeld. Installaties worden aangesloten en waar nodig vinden afrondende werkzaamheden plaats. Maar doordat een groot deel van het werk al in de fabriek is uitgevoerd, verandert de rol van de bouwplaats. De bouwplaats wordt minder een plek waar alles vanaf nul wordt opgebouwd.

En meer een plek waar voorbereiden, monteren, verbinden en afronden centraal staan.

Snelheid ontstaat door parallel te werken

Bij modulaire bouw wordt vaak gesproken over snelle montagetijden. En inderdaad: het plaatsen van een module kan bijzonder snel gaan. Maar de echte tijdwinst ontstaat doordat verschillende werkzaamheden parallel kunnen plaatsvinden.

Terwijl in de fabriek de woningmodules worden geproduceerd, kunnen op locatie bijvoorbeeld de fundering, infrastructuur en andere voorbereidende werkzaamheden plaatsvinden. Daardoor hoeft niet alles achter elkaar te gebeuren.

Fabriek en bouwplaats werken als twee onderdelen van één proces.

Waar zit dan de echte efficiëntie?

Niet alleen in snelheid. De kracht zit vooral in de combinatie van:

Herhaling
Werkzaamheden die vaker voorkomen, doe je sneller en kunnen steeds verder worden geoptimaliseerd.

Voorbereiding
Meer keuzes worden eerder gemaakt, waardoor het proces beter voorspelbaar wordt.

Controle
Productie vindt plaats onder gecontroleerde omstandigheden.

Parallel werken
Werkzaamheden in de fabriek en op de bouwplaats kunnen tegelijkertijd plaatsvinden.

Logistiek
Transport en montage worden onderdeel van het ontwerp- en productieproces.

Samen zorgen deze elementen ervoor dat je niet alleen sneller kunt bouwen, maar vooral meer grip krijgt op het bouwproces.

Van bouwmethode naar bouwstrategie

Daarmee komen we terug bij het onderwerp van ons eerste artikel. De discussie zou wat ons betreft niet moeten zijn:

“Is traditioneel bouwen beter of is modulair bouwen beter?”

De betere vraag is:

“Welke manier van bouwen past het beste bij deze opgave?”

Voor sommige projecten zal dat traditioneel bouwen zijn. Voor andere projecten kan conceptueel of modulair bouwen een betere oplossing zijn. En steeds vaker zal een combinatie van verschillende technieken interessant zijn.

De toekomst vraagt om een andere manier van samenwerken

Modulair bouwen verandert niet alleen de manier waarop een woning wordt geproduceerd. Het verandert ook de samenwerking tussen partijen. Architect, constructeur, installateur, producent, aannemer en opdrachtgever moeten eerder met elkaar aan tafel.

Beslissingen die bij traditionele bouw soms later in het proces worden genomen, moeten bij industriële bouw eerder worden vastgelegd. Dat vraagt om meer voorbereiding. Maar juist die extra voorbereiding kan later voor meer rust en voorspelbaarheid zorgen.

Niet minder nadenken vooraf, maar slimmer nadenken vooraf.

Van bouwplaats naar fabriek. En weer terug.

Uiteindelijk is modulaire woningbouw geen verhaal van fabriek óf bouwplaats. Het is een verhaal van fabriek én bouwplaats.

De fabriek zorgt voor gecontroleerde productie. De bouwplaats zorgt voor de verbinding met de locatie.

En daartussen zit een zorgvuldig georganiseerd proces van ontwerp, voorbereiding, productie, transport, montage en afwerking. Hoe beter die onderdelen op elkaar aansluiten, hoe groter de winst.

De volgende stap

De woningbouw staat voor een enorme opgave. We zullen daarom niet alleen meer moeten bouwen. We zullen ook moeten kijken naar hoe we bouwen. Modulaire woningbouw is daarin geen wondermiddel. Maar het biedt wel een interessante mogelijkheid om een deel van het bouwproces anders te organiseren.

Meer voorbereiding.
Meer controle.
Meer herhaling waar dat kan.
Meer vrijheid waar dat nodig is.
En vooral: minder verspilling in het proces.